de buitenkant
Start Omhoog 1:25.000 vr 1910 1:25.000 tot 1940 1:25.000 na-oorlogs oorlogskaarten 1:50.000 vr 1925 1925-1940 1:50.000 na 1945 de buitenkant Catalogus 1:50.000

 

 

Oude stafkaarten bestaan er in zeer verschillende uitvoeringen: op papier zonder rand, op papier met een rand met daarop het nummer en de gegevens van de kaart, op linnen geplakt en versneden en  op linnen geplakt maar onversneden (maar die zijn nog niet zo oud). Daarbij kan de kleur van het linnen nog verschillen: lichtbruin, donkergroen of grijs en soms zie je er ook nog een die bijna wit is. Ook de dikte van het papier kan verschillen. De meeste oude stafkaarten komen zowel voor in zwart-wit als in kleur,  terwijl er ook kaarten zijn in zwart-wit met rode wegen. En het formaat waarin de kaarten op linnen zijn versneden, wil ook nog wel eens verschillen. Kortom: er bestaat een grote verscheidenheid in de uitvoering van stafkaarten. Dit alles geldt voor zowel 1:50.000 kaarten als 1:25.000 kaarten. Hieronder staan wat afbeeldingen van de buitenkant van stafkaarten, zoals u die zou kunnen aantreffen.

 

Als eerste ziet u aan de linkerkant de buitenkant van kaart 464,  Vreeswijk, schaal 1:25.000, gevouwen, op linnen. De nummering van deze 1:25.000 kaarten loopt tot 776.

De werkelijke grootte van de kaart  zoals die hier is afgebeeld is ca. 10X25 cm. Dit kaartje is in vieren gevouwen. Uitgeslagen is de kaart dus ca. 40 X 25 cm.  De verkenning van het terrein voor het verzamelen van de basisgegevens voor deze kaart gebeurde in 1887.  De kaart is gedeeltelijk herzien in 1900. Nu is het niet altijd duidelijk wat het woordje 'gedeeltelijk' in dit verband betekent. Het kan betrekking hebben op een deel van de kaart of op het aanbrengen van enkele wijzigingen zoals het intekenen van nieuwe wegen, spoorwegen, kanalen of vaarten of wellicht nog andere veranderingen.

Vervolgens ziet u hiernaast de buitenkant van kaart nummer 61, Maastricht, schaal 1: 50.000, gevouwen, op linnen. De kaart is een schenking en oorspronkelijk afkomstig van Eugne Dubois.  Vaak heeft de oorspronkelijke eigenaar de kaart gemarkeerd met een stempeltje of een handtekening. Let ook op het ovaaltje aan de linkerkant. Daarop staat het jaar van uitgave van de kaart: 1898. 

Deze kaart heeft in gevouwen toestand dezelfde afmetingen als de bovenstaande 1:25.000 kaart, maar is veel dikker, omdat hij versneden en gevouwen is in 16 delen. Opengevouwen is de afmeting ca. 50 X 80 cm, als het gaat om een heel blad. Vaak treft men ook halve bladen aan die zijn versneden en gevouwen in 8 delen. Bij deze kaart van Maastricht  zouden die dan 61 West en 61 Oost genoemd worden.  De oost- en de westbladen zijn van latere jaren. 

De nummers van de 1:50.000 kaarten lopen van 1 tot 62.

 

 

Hierboven de buitenkant van een papieren stafkaart 1: 50.000, een zogenaamde trommelkaart op zeer dun papier, onderaan  voorzien van een labeltje met het nummer van de kaart. Het labeltje diende om de kaart snel te kunnen zoeken als die in de trommel zat. De oude 1:50.000 kaarten (ook wel bladen genoemd)  werden verdeeld in vier kwartbladen. Willemstad III is dus het derde kwartblad. 

Dit is een heel blad met de afmeting van 50 X 80 cm, bestaande uit vier aan elkaar geplakte kwartbladen; zie de plakrand onderaan de kaart.   

Het nummer 1229 zal waarschijnlijk een stempeltje zijn dat verwijst naar de eigenaar van de kaart.

Door het papier heen kunt u zien, dat het een kaart betreft met een vierkantennet van 2 X 2 cm. Hoewel op de kaart staat dat het een uitgave is van 1911 is deze kaart veel later gedrukt, zeker n 1923, omdat ze zo'n vierkantennet in 1911 nog niet aanbrachten. Dat gebeurde pas vanaf 1923, ook voor kaarten die daarvoor waren  gemaakt en na 1923 werden herdrukt maar nu met een vierkantennet erop zoals deze. 

 

 

Hierboven een voorbeeld van twee ovaaltjes zoals je die op oude kaarten kunt aantreffen. Daarin het jaar waarin de kaart is herzien en / of het jaar van uitgave.

De vermelding van jaren in ovaaltjes kwam na 1909 niet meer voor.  Vanaf 1903 is men  voor de vermelding van het jaar van uitgave diagrammetjes gaan gebruiken. 

Hieronder links ziet u een voorbeeld van een diagrammetje waarin het jaar van uitgave van de kwartbladen wordt vermeld. Soms verschillen die jaren. Rechts een diagrammetje voor een oost-en een westblad op de kaart van Hattem. 

 Vorige Volgende